KIJK Kort

nieuws uit wetenschap en technologie

Tekst: Laurien Onderwater, Naomi Vreeburg, André Kesseler, Karlijn Klei

OUDERDOMSOM

Het is een achterhaalde methode om de leeftijd van een hond met zeven te vermenigvuldigen om te bepalen hou oud het dier in ‘mensenjaren’ is. Genetici gebruikten daarom onlangs DNA-methylering om een nieuwe formule op te stellen. Naarmate zoogdieren ouder worden, blijven er meer methylgroepen (CH3) aan hun DNA plakken. Bij mensen kunnen wetenschappers aan de hand van het aantal CH3-groepen al de leeftijd van de persoon in kwestie schatten. Door de methyleringsprofielen van labradors en mensen te vergelijken, is nu de formule mensenjaren = 16ln (hondenleeftijd) + 31 opgesteld, waarbij dat ln staat voor ‘natuurlijk logaritme’. Helaas gaat deze formule alleen op voor labradors, en niet voor pakweg een chihuahua of een Deense dog.

Bronnen: bioRxiv, Smithsonian

SPECTACULAIR EINDE

Onze blauwe bol is niet altijd gastvrij, ondervond een tijdelijke bezoeker in 2016. Het ging om een minimaan, een ruimtesteen die rond de zon cirkelde totdat hij te dicht bij de aarde kwam. Vervolgens kreeg de aardse zwaartekracht hem in zijn greep, zodat hij rond onze planeet ging bewegen. De meeste minimaantjes keren uiteindelijk terug in de zogeheten interplanetaire ruimte. Maar ditmaal, zo ontdekten astronomen, trok de aarde dusdanig sterk aan de minimaan dat hij in de atmosfeer ten onder ging. Dat leverde wel een mooie vuurbal op.

Bronnen: The Astronomical Journal, Scientias.nl

VROEG PENSIOEN

Drie jaar geleden versloeg het door Google ontwikkelde deep learningsysteem AlphaGo de Zuid-Koreaan Lee Sedol, wereldkampioen bij het eeuwenoude Aziatische bordspel go. En dat is Lee niet in de koude kleren gaan zitten. Onlangs kondigde hij vanwege dit verlies zijn afscheid aan. “Ik sta niet aan de top, ook al word ik opnieuw nummer één”, liet de pas 36-jarige Zuid-Koreaan weten. “Er is een entiteit die gewoon niet kan worden verslagen.” Overigens slaagde Lee er in 2016 wel in één partijtje van de vijf gespeelde matches tegen AlphaGo te winnen. Maar, zo geeft hij zelf toe, dit was te wijten aan een bug in de programeercode van het systeem...

Bronnen: BBC News, NU.nl

RAAR RITUEEL

Een lugubere ontdekking in het Zuid-Amerikaanse Ecuador. Archeologen stuitten er op de skeletten van twee kinderen die respectievelijk zeven en achttien maanden oud werden. Zo’n 2100 jaar geleden zouden ze allebei zijn begraven. Daarbij droegen ze helmen die gemaakt waren van de schedels van andere kinderen. Waarom is een raadsel. Een van de meest plausibele verklaringen: de hoofddeksels moesten voor bescherming in het hiernamaals zorgen. Het artikel dat onlangs hierover is gepubliceerd, heeft de titel Unique infant mortuary ritual at Salango, Ecuador, 100 BC. Uniek. Zo kun je het ook omschrijven.

Bronnen: Latin American Antiquity, Gizmodo

WORLD WIDE WET

Internet maakte de wereld onmiskenbaar beter en verrijkte de levens van miljarden mensen, maar velen hebben er nog altijd geen toegang toe of betalen er te veel voor. Dat zijn de woorden van Tim Berners-Lee, de man die als de bedenker van het internet geldt. Hij presenteerde onlangs het Contract for the Web, een soort gedragscode die zoveel mogelijk partijen moeten onderschrijven. Ze beloven daarmee te zorgen voor een internet dat voor iedereen beschikbaar en betaalbaar is en dat de privacy van de gebruiker waarborgt. Onder anderen Mark Zuckerberg – de eigenaar van Facebook, het sociale medium dat niet zo’n beste privacy-reputatie heeft – zette zijn krabbeltje al.

Bronnen: De Ingenieur, The Verge

BILL GATES WIL DE ZON BUNDELEN

Een door Mister Microsoft gefinancierd project moet zonlicht geschikt maken als energiebron voor de industrie.

Bill Gates, de medeoprichter van Microsoft, is samen met een paar andere investeerders een nieuw bedrijf begonnen: Heliogen. De technologie die Heliogen wil ontwikkelen, is gebaseerd op het bundelen van zonlicht. Op zich niets nieuws; overal ter wereld staan al zonnecentrales die het zonlicht op een toren mikken waarin de energie met stoomgenerators wordt omgezet in bruikbare elektriciteit. Maar Heliogen heeft een toepassing bedacht voor landen waar de zon wat regelmatiger schijnt dan in onze streken.

Het plan is om het zonlicht zo sterk te bundelen dat de industrie het meteen kan gebruiken. Nu werken bestaande zonnecentrales al met temperaturen van honderden graden Celsius, maar op industriële schaal moet de temperatuur nog een heel eind omhoog. De concentrated solar power van Heliogen doet dat door speciale spiegels met een kunstmatig intelligent systeem continu te analyseren en heel nauwkeurig te richten. Het effect lijkt een beetje op een vergrootglas dat zonlicht tot een verzengende straal bundelt. Op deze manier moet over een tijdje een temperatuur van ver boven de 1000 graden Celsius worden bereikt.

Voor het systeem zijn alleen wel buitengewoon hittebestendige spiegels nodig, en dat heeft Heliogen voor elkaar gekregen door de spiegelpanelen van silicaglas te maken. Die zijn bestand tegen temperaturen van zo’n 1500 graden Celsius. Het plan is om daarmee een systeem te bouwen dat kan worden ingezet in de staalindustrie, om bepaalde chemische reacties op gang te houden, of bijvoorbeeld bij de productie van keramische materialen. Maar de schone hitte kan ook worden gebruikt om waterstof te produceren. Gates is ervan overtuigd dat de mensheid mede door dit soort initiatieven rond 2031 een ‘energiedoorbraak’ kan forceren

Bronnen: Science Translational Medicine, Volkskrant.nl

3,8

Aantal centimeters dat Nederlandse mannen sinds 1981 gemiddeld langer zijn geworden, zo blijkt uit de resultaten van de Gezondheidsenquête van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Bovendien wegen ze nu gemiddeld 9 kilo meer; dat is 2,3 kilo voor elke extra centimeter.

1,5

Aantal centimeters dat Nederlandse vrouwen sinds 1981 gemiddeld langer zijn geworden, volgens dezelfde enquête van het CBS. Bovendien zijn ze ruim 7 kilo zwaarder, wat betekent dat ze per extra centimeter lichaamslengte 4,7 kilo meer wegen.

Bronnen: CBS, Nu.nl

12.000.000

Bedrag in Amerikaanse dollars (ruim 10 miljoen euro) waarvoor een gepimpte truck onlangs is verkocht op een veiling in Saoedi-rabië. De Amerikaan Mike Harrah heeft maar liefst zeven jaar aan deze vrachtwagen gesleuteld.

24

Aantal cilinders dat het voertuig heeft, verdeeld over twee V-12-motoren. Daarnaast beschikt de truck over twaalf superchargers (compressors die lucht onder druk in de cilinders persen). Hiermee produceert de Thor24 zo’n 3000 kW (4000 pk) en kan hij een topsnelheid van 209 kilometer per uur bereiken.

Bronnen: Popular Mechanics, Autoblog

83

Aantal eurocenten dat je per nacht betaalt voor kamer 8 van de Asahi Ryokan, een hotel in de Japanse stad Fukuoka. De eigenaar verwacht voor dit extreem lage bedrag wel een tegenprestatie. Hij wil je verblijf in deze kamer namelijk live uitzenden op YouTube. Bij meer dan 4000 kijkuren kunnen er advertenties op het betreffende YouTube- kanaal worden geplaatst en valt er geld te verdienen aan dit gegluur.

Bronnen: Aston Martin, New Atlas

Duivelsworm gedijt diep in de hete aarde

Sommige wormen zijn bikkels van de bovenste plank. Moeiteloos overleven ze ijzige kou, hitte, giftig arseen, weinig zuurstof en nog veel meer narigheid.

Verbazing was af te lezen van de gezichten van onderzoekers toen ze in een kilometers diep ondergronds waterbassin in Zuid-Afrika nematoden (lees: wormpjes) tegenkwamen. Nu, jaren later, is de genetische samenstelling uitgeplozen van deze bijzondere rondwormen, die vanwege hun helse leefomgeving de bijnaam duivelswormen kregen. Door te achterhalen hoe de microscopische beestjes zich aan de extreme omstandigheden hebben aangepast, hopen de wetenschappers het een en ander te leren over hoe leven elders – op een andere planeet bijvoorbeeld – zou kunnen gedijen.

De onderzoekers vernoemden de rondworm Halice-Duivelsworm gedijt diep in de hete aarde phalobus mephisto naar Mephistopheles, een demon uit de Duitse folklore. Het eerste exemplaar werd gevonden in een waterholte 1,3 kilometer onder het aardoppervlak bij de Zuid-Afrikaanse Beatrix-goudmijn. Het water in dat ondergrondse bassin is meer dan 6000 jaar oud, warm, zuurstofarm en rijk aan methaan. Kortom: geen prettige omgeving. Later werden de wormpjes nog dieper gevonden: tot 3,6 kilometer. Dat in zo’n diepe ondergrond eencellige microben voorkomen, was al wel bekend, maar nog nooit zag men er meercellig leven.

Hoe de duivelswormen het daar volhouden? De genetische samenstelling van de diertjes blijkt te coderen voor zogenoemde Hsp70 hitteschok-eiwitten, die voorkomen dat cellen door te hoge temperaturen beschadigd raken. Hoewel ze in vrijwel elk organisme voorkomen, bleken ze in groten getale aanwezig te zijn in de nematoden. Verder hebben de wormpjes ook relatief veel AIG1-genen. Hoewel de exacte werking van deze genen minder duidelijk is, toonde eerder onderzoek aan dat ook zij een rol spelen bij de bescherming van cellen.

Uiteraard moet er nog meer over aan het licht komen, maar het team vermoedt dat de kopieën van deze genen duiden op de evolutionaire aanpassingen die de duivelsworm heeft ondergaan om zich op zo’n onaangename diepte te kunnen handhaven.

Bronnen: Nature Communications, Journal of Molecular Evolution, EurekAlert! | Foto credit: prof. John Bracht, American University

Dit artikel verscheen in:

image

Deel het artikel gerust via onderstaande knoppen

Meer KIJK lezen?